Józef Andrzej Bossowski

Na jednej z najstarszych fotografii z wnętrza lwóweckiego muzeum widać jego pierwotne wyposażenie. Na fotografii, którą zamieszczę tutaj za kilka dni, zobaczymy, że znajdą się w tym muzeum sprzęty prezentowane wcześniej w muzeum w baszcie lubańskiej widoczne na fotografiach niżej.

Niżej przedstawiam tematy, związane z muzeum, którymi będę się zajmował:
1. Ikonografia muzeum – fotografie i ryciny przedwojenne i powojenne.
2. Powstanie i działalność muzeum – niemieckie informatory turystyczne do roku 1945.
3. Spisy inwentarza – ostatni z roku 1937 jest najistotniejszy – zamyka problemy karet.
4. Relacje dawnych mieszkańców miasta – przed- i powojennych.
5. Analiza zachowanych zasobów archiwalnych.
6. Prezentacja dokumentów znajdujących się w moich zbiorach - również te, których kopie udostępnił mi Z.J.

Na początek podam informacje, w jaki sposób w ostatnim czasie była przedstawiana historia Muzeum i jego powojenne losy w kilku wydawnictwach regionalnych.
W serii “Biblioteka Ziemi Lwóweckiej” ukazała się w 1999 broszurka, wydana przez lwóweckiego Wydawcę TOP-BIURO. Na trzech stronach (z 24) autorzy opisują przedwojenne muzeum we Lwówku Śląskim. Na stronie 13 o eksponatach muzealnych możemy przeczytać, że:
“stały tu między innymi: kareta Napoleona, którą przyjechał do Lwówka w sierpniu 1813 r. i tu ją pozostawił ...”. A dalej na stronie 15: “… muzeum “pilnowało” dwóch krasnoarmiejców. Od nich to przyjeżdżający z centralnej Polski do Lwówka “szabrownicy” wyłudzali za wódkę i bimber cymelia i eksponaty muzealne. … Na drewno poszły porąbane barbarzyńsko meble, powozy oraz kareta Napoleona ...”. I dalej: “Kiedy wiosną 1946 roku Rosjanie opuścili obiekt, pozostały jedynie śmieci i popioły.”
Tyle bzdur w jednej broszurce można do dzisiaj kupić w lwóweckich księgarniach. Czy to wydawnictwo było dofinansowane przez Gminę tego nie wiem, ale wydawca tych bzdur – Tadeusz Wardyn – ma się czego wstydzić. Może pieczątki robi lepiej, choć na mistrza nie wygląda. Sprawdzę więc ile zamówień składa w jego firmie, “w podziękowaniu” za taką działalność, UMiG Lwówek Śl.
Czy lwóweccy historycy interweniowali w tej sprawie?
Czy Radni “od kultury” zainteresowali się jaki cel mają takie publikacje? – i dalej jakie są tego skutki dzisiaj?
Otóż zachowały się spisy inwentarza omawianego muzeum. Ostatni z roku 1937. Przetłumaczony na język polski przez Gienka Braniewskiego jest ogólnie dostępny we Lwówku Śl. Nie ma w nim ani karety Napoleona, ani powozów.

Większość cennych eksponatów zostało przejętych przez Muzeum Narodowe we Wrocławiu, większa część zbiorów broni z muzeum lwóweckiego przez wiele lat była na stanie lwóweckiego LO (sam ćwiczyłem z nią na zajęciach PO prowadzonych przez prof. Eugeniusza Sadownika), a wiele dokumentów, które mieli spalić krasnoarmiejcy, pojawia się w wielu publikacjach autora tekstu w broszurce (to tylko czysty przypadek). Czas już uporządkować “śmieci i popioły” na pogorzelisku po autorze takich tekstów, a ziemia niech mu lekką będzie.
Niżej przedstawiam rzut kościoła franciszkańskiego, w którym mieściło się muzeum. Niestety, rzut opracowany przez wysoko-uczonych - więc jak wiele innych spraw - daleko rozmija się z rzeczywistością. Wkrótce umieszczę tu poprawny rzut, opracowany przez … częstochowianina.

Muzeum w roku 1946 było pilnowane przez lwóweckich milicjantów – więc istniało nadal, a fragmenty korespondencji w tej sprawie, dostępne są w Placówce Historycznej w lwóweckim ratuszu. Inne będę stopniowo publikował na tej stronie.
(I znów konkurs bez nagród – kto był wówczas Komendantem Milicji we Lwówku Śląskim?)
Chcę tylko ustalić – jaki jest cel takich publikacji i kto go we Lwówku Śląskim realizuje.

Podobne bzdury wypisuje inny autor, pożałowania godny historyk, Mariusz Olczak. W swojej książce “Lwówek Śląski i okolice” na str. 34 pisze o lwóweckim muzeum: “W 1901 r. przeniesiono eksponaty z wystawy w Bramie Lubańskiej, m.in. powóz, którym Napoleon miał przyjechać do Lwówka w VII 1813 r.” Ten facet chyba nie widział ani powozu, ani baszty. Do tej baszty trudno wstawić wózek dziecinny, a co dopiero karetę. Pomijam już fakt, że Napoleon był we Lwówku Śląskim w dniach 21-23 sierpnia 1813 r. A może przez te 88 lat zmyślona kareta stała w bramie pod chmurką? Trzeba mieć choć trochę wyobraźni panie Olczak.

Ale autor cieszy się dużym uznaniem władz Lwówka Śląskiego, bo potrafi przyłożyć “Ruskim”. W cytowanej książce o pomniku Blüchera na Wzgórzu Kombatantów pisze on na str. 22: “ … pomnik. W roku 1945 został on stąd zabrany przez Sowietów jako zdobycz wojenna.”. Ten autor, zamiast archiwum, ma chyba duży sufit, szkoda, że podczas pisania tych bzdur nie odwiedził Muzeum w Jeleniej Górze, gdzie przez wiele lat fragment zniszczonego pomnika stał na cokole. Dzisiaj marmurowa głowa Blüchera z tego pomnika znajduje się w Placówce Historycznej w lwóweckim ratuszu. Oczywiście dobrze ukryta przed turystami, bo dla dziejów miasta (800 lat) dzisiaj są najważniejsze … dinozaury.
A tak przy okazji, to na str. 39 cytowanego opracowania możemy przeczytać, że: “W roku 1454 zatrzymuje się tutaj na noc … król Władysław Jagiellończyk.”. We Lwówku w 1454 r. rzeczywiście był król Władysław, ale Władysław Pogrobowiec, ale czy dla takiego “swojego” historyka ma to jakieś znaczenie. “Jagiellończyk” o wiele lepiej brzmi.

Po lewej stronie widzimy okaz z lwóweckiego muzeum. Oryginał tego pucharu sukienników został sprzedany do muzeum wrocławskiego jeszcze przed wojną, a we Lwówku Śląskim była tylko jego kopia.

Fotografia po prawej stronie pokazuje dzisiejszy wygląd kaplicy Talkenbergów. Podczas funkcjonowania muzeum właśnie tutaj znajdowały się trumny z doczesnymi szczątkami rodziny fundatorów kaplicy, ale ta oryginalna pochodząca z XVI wieku, moim zdaniem, znajdowała się po drugiej stronie (stronie południowej) prezbiterium i nie była tak okazała.

Rysunek F.B.Wernhera i fragment weduty, na którym widzimy zespół klasztorny w połowie XVIII w. Nie widać na nich kaplicy Talkenbergów, która ma pochodzić z XVI wieku! Czekam na logiczne wyjaśnienie naukowców DLACZEGO!
Dla normalnego człowieka (tak na chłopski rozum) poprostu jej wówczas nie było.
Moim zdaniem jest to oczywiste, że została dobudowana w końcu XIX wieku. Postaram się to dowieść.

Dwie fotografie poniżej pokazują pierwsze piętro, tzw. chłopską izbę w muzeum miejskim jakie znajdowało się w baszcie lubańskiej. Pokażę również fotografie innych poziomów tego muzeum, ale nadal nie wiem gdzie mogła znajdować się zmyślona kareta Napoleona?
Gieneku B. - a może Ty zamieścisz tutaj spis inwentarza, który przetłumaczyłeś? Może wszyscy razem przekonamy Burmistrza, żeby nie miał wyrzutów sumienia, że usunął tak wspaniały tekst z oficjalnej strony Lwówka Śląskiego!

Ta sala ekspozycyjna w starym lwóweckim muzeum w baszcie lubańskiej mieszcząca się na ostatnim piętrze nazywana była “gniazdko”. A może to tutaj była kareta Napoleona - panie Olczak? Szkoda, że taka mała i na zdjęciu jej nie widać. Zostało nam jeszcze jedno piętro postaramy się jej tam poszukać.

Wyżej mamy dwa widoki na muzeum. Fotografie pochodzą z lat dwudziestych. Ten z lewej, od południowego zachodu z ulicą prowadzącą od dawnej Promenady, i ten po prawej, od północnego wschodu, a na pierwszym planie kaplica Talkenbergów - oczywiście nowa - gdzie jej do XVI wieku.

Jeszcze jedna fotografia z wnętrza muzeum w kościele pofranciszkańskim we Lwówku Śląskim. Na pierwszym planie widzimy komodę, którą widać na wcześniejszej fotografii w muzeum w baszcie lubańskiej.
Teraz na chwilę przerywam publikacje o dawnym muzeum, mam wiele pilniejszych i ważniejszych spraw. Oczekuję na głos PT Czytelników. Jeśli ktokolwiem ma coś w tej sprawie do powiedzenia proszę o sygnał.

30.11.2005 r.
Właśnie otrzymałem od p. Macieja Szczerepy kserokopie fragmentów pewnego opracowania z końca lat siedemdziesiątych interesujących dla omawianej sprawy starego Muzeum we Lwówku Śląskim – Löwenberg. Opracowanie liczące ponad 50 stron maszynopisu nosi tytuł: “Losy ruchomego mienia kulturalnego i artystycznego na Dolnym Śląsku w czasie ostatniej wojny oraz spis miejsc ukrycia zbiorów wg wykazu, opartego na oryginalnych dokumentach niemieckich, z komentarzem, opartym na korespondencji niemieckiej i polskiej”. Tytuł trochę długi, ale mówi wszystko co potrzeba.
Nie ma w nim jednak informacji kto jest jego autorem i na czyje potrzeby był on opracowany.
Na str. 12 mamy wykaz osób występujących we wstępie i w komentarzu do spisu składnic działających na Dolnym Śląsku w akcji zabezpieczania i rewindykacji. Figuruje tam tylko sześć nazwisk, więc podam je wszystkie z opisem jaki występuje w dokumencie.
Prof. dr Stanisław Lorentz, dyrektor Muzeum Narodowego w Warszawie. W latach 1945 – 1950 dyrektor - Naczelna Dyrekcja Muzeów i Ochrony Zabytków w Ministerstwie Kultury i Sztuki.
Mgr Witold Kieszkowski, Wice-dyrektor (Naczelna Dyrekcja Muzeów i Ochrony Zabytków w Ministerstwie Kultury i Sztuki) kierujący akcją rewindykacyjną na Dolnym Śląsku w latach 1945-46. Zmarł w roku 1950.
Stefan Styczyński, artysta plastyk, delegat Ministerstwa Kultury i Sztuki do zabezpieczania zabytków ruchomych w woj. Wrocławskim w latach 1946 – 1949. Zmarł w latach pięćdziesiątych.
Jerzy Deryng, kierownik składnicy Muzealnej Ministerstwa Kultury i Sztuki w Bożkowie, pow. Kłodzki – był zastępcą Styczyńskiego. Zmarł w latach siedemdziesiątych.
Prof. dr Gunther Grundmann, historyk sztuki, niemiecki Konserwator Zabytków Prowincji Dolnośląskiej, kierujący akcją ukrycia zbiorów. Zmarł w roku 1976.
Dr inż. Kurt Sommer, najbliższy współpracownik Grundmanna do spraw technicznych i transportowych.
Po zakończeniu wojny w roku 1945 na Dolnym Śląsku utworzono polskie składnice dzieł sztuki. Nosiły one oficjalną nazwę: “Składnice Muzealne Ministerstwa Kultury i Sztuki”. Potrzebę utworzenia takich polskich składnic szczegółowo uzasadnił Wice-dyrektor mgr Witold Kieszkowski, (Naczelna Dyrekcja Muzeów i Ochrony Zabytków w Ministerstwie Kultury i Sztuki) kierujący akcją rewindykacyjną na Dolnym Śląsku w latach 1945-46 w swoim artykule “Składnica muzealna Paulinum …”. Tworzono je w razie potrzeby na okres krótszy lub dłuższy. Powstawały na bazie jakiejś niemieckiej składnicy albo tworzono je na nowo w dogodnym miejscu. Tak powstała składnica Paulinum w pałacu (zamku) pod Jelenią Górą. Była ona czynna od 30.09.1945 r. do 17.05.1949 r. Kierowała nią Barbara Tyszkiewicz.
Do składnic kierowano zbiory ruchomych zabytków przejęte przez Okręgowe Urzędy Likwidacyjne, z Państwowych Nieruchomości Ziemskich (późniejsze PGR-y), z referatów Kultury i Sztuki przy starostwach powiatowych, z Komend Milicji Obywatelskiej i innych instytucji, które po wojnie weszły w posiadanie ruchomych zbiorów sztuki.
Pod numerem 52 wykazu składnic figuruje Lwówek – Löwenberg. Była tu duża składnica w miejscowym kościele katolickim. Zawierała rzeźby i malarstwo z wielu gotyckich kościołów wrocławskich. Nie poniosła strat i spokojnie została rozładowana po wojnie.
W tej sprawie mam pewne wątpliwości. Otóż jak pamiętam z lat szkolnych, w latach sześćdziesiątych, kiedy rozbierano zachodnią pierzeję rynku i leżące za nią zabudowania, w piwnicach znaleziono wspaniały gotycki tryptyk. Został on złożony w kaplicy św. Krzyża w kościele parafialnym (wówczas był tylko jeden), a później przekazany do konserwacji do PKZ. Minęło już ponad 40 lat od tego zdarzenia i ten tryptyk umknął jakoś mojej uwadze. Nie widzę go w żadnym lwóweckim kościele, ani w muzeum. Kto wie jakie są jego losy i dlaczego np. nie wrócił do wyremontowanego gotyckiego kościoła franciszkanów? Byłby wielką atrakcją miasta?
Ktokolwiek widział, ktokolwiek wie … proszę o sygnał w komentarzu lub emilką.
Ale wróćmy do naszego tematu. W innym byłym kościele we Lwówku Śląskim (pofranciszkańskim) było urządzone muzeum regionalne z przewagą sztuki ludowej – czytamy w dokumencie. Styczyński wizytował oba kościoły jesienią 1946 roku. Wobec zagrożenia zbiorów muzeum (w tym samym kościele był magazyn wojsk radzieckich) zdecydował się w styczniu 1947 roku na przewiezienie zbiorów do składnicy Paulinum w Jeleniej Górze.
I znów pojawia się temat wojsk radzieckich we Lwówku Śląskim. Z rozmów z osadnikami wynika, że w roku 1946 we Lwówku Śląskim nie było już oficjalnie wojsk rosyjskich, całą administrację przejęli już Polacy, choć wiele zakładów, np. browar czy wodociągi, funkcjonowały na bazie dawnych pracowników niemieckich. Muzeum w roku 1946 pilnowali lwóweccy milicjanci.
Może po lekturze tego tekstu Pan Burmistrz przestanie mieć wyrzuty sumienia?
Następny krok w poszukiwaniach to porównanie spisów inwentarza z Muzeum we Lwówku Śląskim – Löwenberg i spisu zbiorów przejętych do Paulinum (myślę, że te dokumenty zachowały się). Brakujących przedmiotów będę szukał we Lwówku Śląskim.